DN “ma” ngày một tác oai, tác quái

Đăng ký kinh dinh, nói đơn giản là khi có ý tưởng kinh doanh và muốn thành lập DN, chủ đầu tư chỉ cần làm thủ tục đăng ký để khai sinh DN. Nhưng trên thực tại, việc khai sinh DN không phải lúc nào và ở đâu cũng nhanh chóng, tiện lợi. Những khó khăn mà DN đề đạt phần lớn không do Luật DN, mà do “rừng” văn bản hướng dẫn Luật và cơ chế thực thi. Chỉ riêng việc đăng ký ngành nghề kinh doanh, DN muốn được khai sinh, phải vượt qua ải này với muôn ngàn quy định về ngành nghề cấm kinh doanh, kinh doanh có điều kiện, ngành nghề hạn chế kinh dinh, ngành nghề kinh doanh phải có chứng chỉ ngành nghề, ngành nghề kinh doanh có vốn pháp định được các văn bản hướng dẫn Luật liệt kê hằng năm. Khi có ý tưởng kinh dinh, ông chủ ngày mai mong muốn đăng ký một ngành nghề đúng với hoạt động chủ chốt mà DN sẽ cung cấp nhằm định vị chính DN trên thị trường và để đối tác dễ dàng nhận biết DN. Tuy nhiên, nhiều trường hợp, việc đăng ký ngành nghề như mong muốn không dễ dàng, mà chỉ được tuyển lựa một ngành nghề từa tựa trong danh mục có sẵn. Một trường hợp khác, việc lựa chọn tên DN khi đăng ký kinh dinh không được cán bộ đăng ký kinh doanh hài lòng, lý do không lên đường từ vi phạm vào những điều cấm, mà chỉ đơn giản là tên không ăn nhập với ngành nghề đăng ký kinh doanh… Tuy nhiên, khi sang đăng ký kinh dinh ở phòng đăng ký kinh doanh khác, cũng cái tên đó đã được hài lòng. Nhiều đối tượng thành lập pháp nhân để mua bán khống hóa đơn GTGT, trục lợi tiền thuế của Nhà nước Trong khi vẫn còn những vướng mắc nhất quyết phát sinh khi chủ đầu tư muốn thành lập một DN thì ở giác độ khác, vẫn có nhiều DN dễ dàng được khai sinh và rồi sau đó được sử dụng để phục vụ cho mục đích trái luật pháp. Đơn cử như tại vụ án lường đảo cướp đoạt tài sản mà TAND TP. Hà Nội đưa ra xét xử gần đây, cơ quan điều tra làm rõ, CTCP Xuất du nhập Quốc tế đã được chủ toạ HĐQT và giám đốc điều hành dựng lên nhằm vay vốn nhà băng, phục vụ kế hoạch kinh doanh của… các công ty khác và tiêu xài cá nhân chủ nghĩa cho các đối tượng trên. Công ty này được thành lập từ năm 2006, hoàn toàn không có bất kỳ hoạt động sinh sản - kinh doanh nào và chỉ có một nhân sự là giám đốc điều hành, vốn điều lệ ghi trên đăng ký kinh dinh là 6 tỷ đồng, nhưng không có vốn thực góp. Tuy nhiên, pháp nhân này đã vay được 5,8 tỷ đồng từ BIDV Đông Hà Nội và gần 7 tỷ đồng tại Agribank. Một Ví dụ khác là vụ dùng sổ đỏ giả để lừa đảo, vay hơn 70 tỷ đồng tại nhiều nhà băng, bị cáo đã thành lập 4 pháp nhân, thuê người làm giám đốc và kế toán trưởng. Trong số 4 DN này, chỉ có 1 DN thực sự hoạt động, các DN còn lại là các công ty “ma”. Bị cáo đã sử dụng 4 pháp nhân này để lập các giao kèo mua bán hàng hóa, nguyên nguyên liệu (khống) rồi dùng 17 sổ đỏ giả đem thế chấp để vay vốn tại 6 ngân hàng. Không chỉ lợi dụng tư cách pháp nhân để lừa đảo, đặc biệt là lường đảo vay vốn ngân hàng, nhiều đối tượng còn thành lập pháp nhân để mua bán khống hóa đơn, nhằm trục lợi tiền thuế của Nhà nước. Chẳng hạn như chủ một DN đã bán hơn 200 hóa đơn GTGT, ghi khống nội dung bán các loại hoa quả, thuốc lá, máy điều hòa với tổng số tiền hơn 90 tỷ đồng. Đây chỉ là một trong số nhiều vụ việc phản ánh thực tại tình trạng DN được thành lập để sử dụng tư cách pháp nhân bán khống hóa đơn. Đáng để ý là các pháp nhân này có “dải” hoạt động phong phú, ngành nghề kinh dinh đa dạng, có thể quét từ lĩnh vực nông phẩm, thực phẩm, chế biến cho đến phân bón, hóa chất, xây dựng, đào tạo… thực tế ghi nhận tại các vụ án, các pháp nhân dạng này đều đăng ký vài chục ngành nghề kinh dinh, trong khi hội sở, vốn, nhà xưởng, kho bãi… hầu như thường có gì. Tuy nhiên, việc có nhiều ngành nghề kinh doanh đôi khi có thể giúp pháp nhân này né tránh bổn phận hình sự. Tỉ dụ như trường hợp tranh chấp về hiệp đồng mua bán ô tô chuyên dụng, bên mua đã tạm ứng, nhưng bên bán không có hàng để giao và lý giải là không có tiền để nhập hàng, Đồng thời, yêu cầu bên mua tiếp tục chi tiền để bên bán nhập hàng. Khi xem xét vụ án này, những người có thẩm quyền đã cân nhắc về yếu tố hình sự, bởi nếu pháp nhân không có chức năng, ngành nghề kinh dinh mua bán ô tô thì có dấu hiệu lạm dụng, lường đảo. Tuy nhiên, do pháp nhân bán hàng có đăng ký ngành nghề mua bán ô tô, rút cuộc, vấn đề này đã được gác lại. Với trên 300.000 DN đăng ký hoạt động trên cả nước và chế tài còn lỏng lẻo hiện, các cơ quan chức năng gần như bất lực với việc hậu kiểm hoạt động của các DN sau khi đăng ký kinh dinh.Có nhẽ, để đương đầu với DN “ma”, các DN chỉ có cách cảnh giác với bạn hàng, đối tác có những dấu hiệu đáng ngờ. “Chủ trương là tiền đăng hậu kiểm, nhưng hậu kiểm chưa tốt” Luật sư Hoàng Văn Hướng, Trưởng văn phòng trạng sư Hoàng Hưng Chủ trương của quốc gia là tiền đăng hậu kiểm, nhưng do khâu hậu kiểm chưa đích thực hiệu quả nên mới xuất hiện tình trạng nhiều pháp nhân được thành lập với mục đích lừa đảo. Tỉ dụ như về vấn đề hóa đơn, trước đây là mua hóa đơn và nay là tự in hóa đơn thì đều có quy trình chặt chịa như là công nhận hội sở, ngành nghề kinh doanh, vốn, điều hành quản lý…, sau đó cơ quan thuế soát hàng tháng thông qua lập, nộp BCTC. Nhưng thực tiễn là cơ quan quản thuế rất ít khi kiểm tra tính xác thực của các hiệp đồng mua bán có xuất hóa đơn. Bên cạnh đó, tình trạng có những pháp nhân “ma”, được thành lập với mục đích thực hiện hành vi lường đảo còn lên đường từ ý thức chủ quan của những bên có quan hệ với những pháp nhân này. Chả hạn như với nhà băng, đúng ra phải thẩm định hồ sơ vay vốn, thẩm tra DN thành lập từ bao giờ, vốn thực tiễn ra sao, hoạt động kinh dinh thế nào rồi mới quyết định cho vay, nhưng thực tại, vẫn có những nhà băng “nhắm mắt cho vay” tiền tỷ đối với DN mới thành lập được 3 ngày. Phòng ngừa tù túng kinh tế, không thể trông vào Luật DN Ths. Phan Đức Hiếu, Phó trưởng Ban Môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Phải dìm là có thực tế DN được lập ra với mục đích không tốt đẹp ngay từ đầu, nhưng các bên có can hệ như ngân hàng, đối tác đều có công cụ để đề phòng và nếu thực sự dùng các công cụ này hữu hiệu thì tổn thất đã không xảy ra. Không thể đòi hỏi chỉ sử dụng quy định của Luật DN, các quy định khai sinh DN là có thể đề phòng các hoạt động tội nhân. Việc hậu kiểm của cơ quan đăng ký kinh doanh chỉ nhằm mục đích phát hiện vướng mắc và tương trợ DN tuân thủ pháp luật. Đồng thời, thông báo cung cấp cho các bên liên tưởng cũng chỉ nằm trong khuôn khổ quản lý của cơ quan này, các thông báo khác về hoạt động của DN, liệu có hoạt động buôn bán hàng giả, mua bán hóa đơn khống, lừa đảo, trốn thuế… thuộc khuôn khổ quản lý của các cơ quan khác. Trong đó, cơ thuế quan là cơ quan nắm bắt tận chân DN, do đó, việc hậu kiểm cũng như nguồn thông tin từ của cơ quan này rất quan yếu. “Chủ trương là tiền đăng hậu kiểm, nhưng hậu kiểm chưa tốt” Trạng sư Hoàng Văn Hướng, Trưởng văn phòng Luật sư Hoàng Hưng Chủ trương của quốc gia là tiền đăng hậu kiểm, nhưng do khâu hậu kiểm chưa đích thực hiệu quả nên mới xuất hiện tình trạng nhiều pháp nhân được thành lập với mục đích lừa đảo. Thí dụ như về vấn đề hóa đơn, trước đây là mua hóa đơn và nay là tự in hóa đơn thì đều có quy trình chém như là xác nhận hội sở, ngành nghề kinh dinh, vốn, điều hành quản lý…, sau đó cơ quan thuế kiểm tra hàng tháng duyệt y lập, nộp BCTC. Nhưng thực tế là cơ quan quản thuế rất ít khi rà tính chính xác của các hiệp đồng mua bán có xuất hóa đơn. Bên cạnh đó, tình trạng có những pháp nhân “ma”, được thành lập với mục thực sự hiện hành vi lường đảo còn xuất hành từ tinh thần chủ quan của những bên có quan hệ với những pháp nhân này. Chẳng hạn như với nhà băng, đáng ra phải giám định hồ sơ vay vốn, kiểm tra DN thành lập từ bao giờ, vốn thực tế ra sao, hoạt động kinh dinh thế nào rồi mới quyết định cho vay, nhưng thực tiễn, vẫn có những ngân hàng “nhắm mắt cho vay” tiền tỷ đối với DN mới thành lập được 3 ngày. Dự phòng tù đọng kinh tế, chẳng thể trông vào Luật DN Ths. Phan Đức Hiếu, Phó trưởng Ban Môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) Phải nhấn là có thực tại DN được lập ra với mục đích không tốt đẹp ngay từ đầu, nhưng các bên có hệ trọng như ngân hàng, đối tác đều có phương tiện để ngừa và nếu thực thụ sử dụng các phương tiện này hữu hiệu thì tổn thất đã không xảy ra. Không thể đòi hỏi chỉ dùng quy định của Luật DN, các quy định khai sinh DN là có thể đề phòng các hoạt động tù nhân. Việc hậu kiểm của cơ quan đăng ký kinh dinh chỉ nhằm mục đích phát hiện vướng mắc và hỗ trợ DN tuân luật pháp. Đồng thời, thông tin cung cấp cho các bên liên hệ cũng chỉ nằm trong phạm vi quản lý của cơ quan này, các thông tin khác về hoạt động của DN, liệu có hoạt động buôn bán hàng giả, mua bán hóa đơn khống, lường đảo, trốn thuế… thuộc phạm vi quản lý của các cơ quan khác. Trong đó, cơ quan thuế là cơ quan nắm bắt tận chân DN, do đó, việc hậu kiểm cũng như nguồn thông tin từ của cơ quan này rất quan trọng.