“Văn hóa tán thưởng già làng”.

Dù đã không còn quyền lực kinh tế – một trong ba cơ sở của “quyền tối thượng” tạo nên “văn hóa già làng”, ông không hề tỏ ra là “biết” để phải tự điều chỉnh

Lúc thì ông đánh giá, cái thằng kia nó chỉ yêu cái ví của con thôi. Không có lý gì đời già lại cứ bắt đời trẻ phải sống theo cách của mình. Về đại thể, người già thường nhìn lại phía sau, còn người trẻ thì nhìn về phía trước. Chẳng thể bỏ mặc con cái tự quyết định ái tình và hôn nhân, nhưng sự can thiệp thô bạo vào lĩnh vực khôn cùng mẫn cảm này chỉ đem lại phản ứng bị động, thậm chí sẽ gieo mầm họa vào trong trái tim người con dâu hoặc con rể của mình.

Đồng cảm mới có thể “đồng đường”  Vì những điều kiện kinh tế và tập quán văn hóa truyền thống do lịch sử để lại ở Việt Nam hiện nay, khi mà các thế hệ vẫn sống chung dưới một mái nhà, nguy cơ xung đột thế hệ cốt yếu chỉ xoay quanh lĩnh vực tình hôn nhân.

Đó là cái van an toàn để tránh xung đột thế hệ. Nhưng cũng thành ra, cả hai bên đều cần phải điều chỉnh. Đó chính là cuộc xung đột thế hệ ở dạng ngầm, cuộc chiến tranh lạnh… Có một dạng xung đột thế hệ khác, dữ dội hơn, tàn khốc và chua xót hơn vì nó bùng nổ công khai bởi không đạt được sự thỏa hiệp.

Nguyên tắc của sự thỏa hiệp là nhường nhịn và quý trọng lẫn nhau. Với những nhìn nhận theo kiểu “ở nhà nhất mẹ nhì con”, ông nghi ngờ hết thảy các chàng trai đến với các con ông. Lúc thì ông bảo: nó chỉ yêu cái chức phận của con. Đó là khi giới hạn của sự âm thầm chịu đựng đã hết. Tuy nhiên, việc mất đi một quyền tối thượng không đồng thời làm nảy sinh xung đột.

Trái tim có những lý lẽ riêng của nó. Cơ sở của văn hóa này chính yếu dựa vào những điều kiện sau: kinh nghiệm sống, sự từng trải, sự hiểu đời – gọi chung là văn hóa sống; công lao sinh thành và nuôi dạy con cái; quyền lực kinh tế. Tình không tuổi nhưng cách yêu thì có  “Văn hóa già làng” về đại thể, đưa người cao tuổi vào vị trí cao nhất trong thang bậc giá trị của tế bào tầng lớp – gia đình.

Không ai cấm người già yêu và được yêu, nhưng không thể buộc họ phải yêu theo cách của lớp trẻ và trái lại, không thể buộc lớp trẻ yêu theo cách người già. VN. Thay cho quan hệ “ra lệnh – thi hành” thì nay phải là một quan hệ khác: thỏa hiệp. TS HOÀNG BÌNH  Theo SGTT. Khi trong quan hệ gia đình thiếu hụt một trong những cơ sở này, vị trí “già làng” sẽ không còn là vô thượng, lúc đó đòi hỏi phải có sự điều chỉnh, ứng xử hợp đạo đức, từ đó hình thành những mối giao du đời dựa trên những thỏa hiệp.

Vì ông mà họ đã trở nên những “bà cô” đìu hiu trật giữa dòng đời hừng hực sức sống. Từ đây, mỗi bên đều có những quyền nhất thiết trong việc tìm chọn các phương thức tồn tại của mình.

Khi các quyền lực kinh tế không còn nữa, khi con cái không còn phụ thuộc vào bố mẹ về mặt kinh tế thì cũng có nghĩa “quyền tối thượng” của bố mẹ đã không còn đầy đủ nữa. Đã có quá nhiều bi kịch gia đình với những sự xung đột đời xoay quanh cái chủ đề muôn thuở này. Ông gán cho các con những danh vị tôn quý dù những gán đó không hề dựa trên cơ sở có thể lượng hóa: số đo thẩm mỹ, trình độ học vấn, chức vụ, nghề, tài sản của các con mình.

Ngóng những cơ sở hình thành văn hóa đó cũng là để tự điều chỉnh trong bối cảnh chúng ta đã và đang phát triển một nền kinh tế mở, với ối các thời cơ cho phép con cái sớm có thể tự lập về kinh tế.

Bi kịch của gia đình bạn tôi  Tôi chơi thân với một người bạn tuổi đã thất tuần, nhưng khác tôi – còn yêu và thích được yêu, còn ông thì không còn yêu ai nữa ngoài những đứa con gái của mình. Ở trong họ đã hình thành, đã âm ỉ nuôi cả một cuộc chiến tranh.

Hy vọng rằng, khi các quyền lực kinh tế đã hết thì nó sẽ không song song mở ra nguy cơ của sự xung đột đời – như đã và đang xảy ra khá phổ biến ở những nước đang phát triển. Tình cha nghĩa mẹ và con cái là một thứ tình cảm máu thịt lẻ không dễ gì xóa bỏ dù các quan hệ kinh tế đã hết.

Lúc đó, hết cả đạo lý, lòng hiếu thảo, sự yêu thương và quyền lực của kẻ sinh thành. Năm tháng qua đi, những bông hoa héo tàn, các con ông nay đã ngoại tam tứ tuần, nhưng ông cứ tin rằng họ vẫn còn mơn mởn… Ông cho rằng mình đã đúng, mình thương yêu con, nhưng ông đâu biết nỗi đau của các con. “Văn hóa già làng” vẫn có sức sống tiềm tàng của nó trong văn hóa truyền thống, trong trái tim mỗi người.

Nhân danh tình cha con và kinh nghiệm, vốn sống và những nghĩ suy thuộc thế hệ của mình, ông gắng phủ ái tình của ông lên các con, nhưng đó là một thứ tình yêu khắc nghiệt và đầy ngộ nhận.

Một ngày nào đó, có thể các con ông sẽ trút lên nấm mồ cha mình nỗi oán thù. Chẳng thể tuyệt đối hóa quyền lực của “già làng” mà chỉ có thể thỏa hiệp trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau. Văn hóa nhân loại nói chung và văn hóa Việt Nam nói riêng có một nét đẹp: kính trọng người già, thậm chí có thể nâng vấn đề này lên thành cả một lý thuyết xã hội học, đạo đức học: “văn hóa già làng”.

Ngay cả ái tình – dù là tươi mới như mùa xuân, nhưng mỗi lứa tuổi đều có sự thống khổ riêng của nó.

Nếu những thỏa hiệp đó được cả hai phía chấp thuận, được kéo dài cho đến lúc chết thì đó là hạnh phúc viên mãn, nhưng khi những thỏa hiệp này không còn có thể duy trì, dung hợp được nữa thì sẽ là bắt đầu của một sự khủng khiếp: xung đột đời.

Các con của ông đều thành đạt, có việc làm và thu nhập cao, ổn định. Cứ thế, ông dựng nên xung quanh các con của mình những vòng kim cô khó có thể gỡ, nếu họ không muốn tạo ra những xung đột đời.